Họ đã từng nhân danh ai?

Thứ năm - 02/10/2025 04:30

Ngày 12/9 vừa qua, khi Viện Kiểm sát nhân dân tối cao công bố cáo trạng truy tố 28 bị can trong đại án chạy án tại Tòa án nhân dân cấp cao ở Đà Nẵng, dư luận cả nước bàng hoàng.

Bàng hoàng không phải vì số tiền hối lộ hơn 11 tỉ đồng, mà là vì trong số các bị can, có nhiều người đã từng ngồi trên ghế chủ tọa phiên tòa, từng khoác áo choàng thẩm phán, từng cất tiếng nói dõng dạc: “Nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam…” để kết tội biết bao con người.

Thế nhưng hôm nay, chính họ lại trở thành bị can, bị đưa ra trước vành móng ngựa. Và câu hỏi day dứt bật lên trong dư luận xã hội những ngày qua: Họ đã từng nhân danh ai?

Nơi niềm tin nhân dân từng gửi gắm

Trong đời sống xã hội, tòa án được xem là biểu tượng của công lý. Mỗi bản án nhân danh Nhà nước, nhân danh pháp luật, nhân danh lẽ phải và công bằng. Mỗi thẩm phán, kiểm sát viên, chấp hành viên, luật sư khi thực thi nhiệm vụ của mình đều gánh trên vai trọng trách nặng nề: giữ gìn niềm tin của nhân dân vào công lý.

Trong mắt người dân, tòa án luôn là chỗ dựa cuối cùng. Nguyên đơn, bị đơn hay bị cáo khi đứng trước vành móng ngựa, tất cả đều tin rằng thẩm phán, kiểm sát viên sẽ sáng suốt, công tâm, nhân danh công lý mà phán xét. Tiếng gõ búa trong phòng xử và lời xướng “Nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” vốn dĩ phải là thanh âm của sự thật và lẽ phải.

Ấy vậy mà, trong hơn hai năm (từ tháng 3/2022 đến tháng 5/2024), một đường dây hối lộ nhằm chạy án đã được vận hành tinh vi, có tổ chức bởi những người cầm cân nảy mực, trải dài từ Đà Nẵng đến nhiều tỉnh thành như Đắk Lắk, Gia Lai, Vĩnh Phúc, Thừa Thiên - Huế.

11,43 tỉ đồng – con số mà cơ quan điều tra công bố – không chỉ là số tiền hối lộ. Đó còn là cái giá cho niềm tin bị phản bội, cho sự hoen ố của cán cân công lý. Khi quan tòa, kiểm sát viên, chấp hành viên – những người lẽ ra phải trong sáng nhất – lại lợi dụng quyền lực được giao, biến bản án thành món hàng, biến pháp đình thành nơi mặc cả, cò kè trên số phận con người, thì đó không chỉ là tội ác pháp lý, mà còn là sự sụp đổ đạo đức.

Khi chiếc áo choàng không còn thiêng

Trong số 28 bị can có những người từng giữ trọng trách: Phạm Tấn Hoàng, nguyên phó chánh án TAND cấp cao tại Đà Nẵng; Nguyễn Tấn Đức, nguyên chánh tòa hình sự TAND tỉnh Đắk Lắk; Vũ Văn Tú, nguyên thẩm phán TAND tỉnh Đắk Lắk… Họ từng ngồi ghế chủ tọa, từng nghiêm giọng, lạnh lùng đọc bản án nhân danh công lý, định đoạt tự do, sinh mệnh, tài sản của người khác. Liệu trong sâu thẳm, họ có còn niềm tin vào hai chữ công lý? Hay việc xử án đối với họ chỉ là những màn kịch giả dối, nơi chiếc áo choàng thẩm phán che giấu bàn tay đã nhúng chàm?

Người dân nghe mà chua xót. Hóa ra, có những bản án không xuất phát từ chứng cứ và pháp luật, mà từ những chiếc phong bì chuyền tay lén lút.

Khi một bản án bị mua chuộc, thì công lý bị biến thành món hàng. Khi một vụ án bị “chạy” bằng phong bì, thì luật pháp chỉ còn là tấm bình phong che đậy sự tha hóa. Đau đớn thay, kẻ bán rẻ lương tâm ấy lại chính là những người đã từng đại diện cho Nhà nước, cho nhân dân.

Nỗi đau không mới

Đây không phải là lần đầu tiên ngành tư pháp rung chuyển bởi những vụ án tham nhũng, tha hóa. Trước đây, đã từng có những vụ chạy án, những thẩm phán, chấp hành viên, kiểm sát viên bị xử lý vì tham nhũng. Xin dẫn một vài vụ:

Tại Đắk Lắk, tháng 12/2024, các ông Nguyễn Tấn Đức, Chánh tòa hình sự, TAND tỉnh Đắk Lắk bị khởi tố, bắt giam để điều tra tội Nhận hối lộ; ông Vũ Văn Tú, Thẩm phán tòa kinh tế, TAND tỉnh Đắk Lắk, bị khởi tố, bắt tạm giam về tội Đưa hối lộ(1).

Tháng 9/2024, Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao khởi tố, thực hiện lệnh bắt bị can để tạm giam đối với bà Nguyễn Thị Cẩm Thu, cựu Thẩm phán, Chánh Tòa hành chính Tòa án nhân dân tỉnh Kiên Giang về hành vi “Nhận hối lộ”. Bà Thu đã nhận hối lộ số tiền 2,5 tỷ đồng trong quá trình giải quyết hai vụ kiện hành chính. Cùng thời điểm, thẩm phán Tòa án nhân dân huyện Giồng Riềng (tỉnh Kiên Giang) Lê Văn Hồng Chinh bị bắt quả tang nhận hối lộ số tiền 30 triệu đồng của nguyên đơn trong một vụ án tranh chấp đất đai. Trước đó, ông Chinh từng yêu cầu nguyên đơn phải chung chi đủ 100 triệu đồng thì mới đưa vụ án của bà này ra xét xử(2).

Ngày 8/7/2025, TAND TP Hà Nội xét xử bị cáo Lê Nam (SN 1989, cựu cán bộ TAND Tối cao). Cáo trạng xác định, ông Nam nhận 25 tỷ đồng, hứa hẹn tác động thi hành án để giải quyết nhanh cho bị hại, nhưng sau đó đã chiếm đoạt(3).

Báo cáo của Viện trưởng Viện KSND Tối cao gửi Quốc hội hằng năm, cho biết: năm 2024 (từ 1/10/2023 – 30/9/2024), Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao đã thụ lý, điều tra 11 vụ/13 bị can là công chức ngành Tòa án về các tội: Nhận hối lộ, lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản, làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc(4); năm 2023 (từ 1/10/2022 – 30/9/2023), ngành tòa án có 46 công chức TAND bị xử lý kỷ luật trong đó có 5 trường hợp bị khởi tố hình sự(5).

Tuy nhiên, so với những vụ án trước đây, vụ chạy án tại Tòa án nhân dân cấp cao ở Đà Nẵng có quy mô rộng lớn, số người tham gia đông đảo, kéo dài nhiều năm, khiến dư luận càng thêm xót xa. Nó cho thấy căn bệnh tham lam, tha hóa vẫn còn đất sống nếu cơ chế kiểm soát quyền lực chưa đủ chặt chẽ.
Trả lại sự thiêng liêng cho công lý

Đưa đại án chạy án tại Tòa án nhân dân cấp cao ở Đà Nẵng ra xét xử là cần thiết, để khẳng định không ai có quyền đứng trên luật pháp. Nhưng quan trọng hơn, phải trả lại sự thiêng liêng cho hai chữ công lý. Mỗi khi bản án đọc lên, nó phải làm cho mọi người tin tưởng rằng luật pháp công bằng, tội ác bị trừng trị.

Chỉ khi nào phiên tòa thực sự trong sạch, tiếng nói “nhân danh Nhà nước” mới xứng đáng với niềm tin của nhân dân. Và khi ấy, câu hỏi “Họ đã từng nhân danh ai?” sẽ không còn là nỗi day dứt trong lòng dân nữa.

16/9/2025
Nguyễn Duy Xuân
Nguồn tham khảo:
(1) https://dantri.com.vn/phap-luat/khoi-to-tham-phan-chanh-toa-hinh-su-toa-an-nhan-dan-tinh-dak-lak-20241213121024337.htm
(2) https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/bat-qua-tang-1-tham-phan-nhan-hoi-lo-119240913084008994.htm
(3) https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/cuu-can-bo-toa-an-lua-chay-thi-hanh-an-chiem-doat-25-ty-dong-post372765.html
(4) https://thanhtra.com.vn/tin-trong-nuoc-A7403F0EC/khoi-to-moi-nhieu-can-bo-nganh-cong-an-kiem-sat-toa-an-thi-hanh-an-ve-toi-nhan-hoi-lo-tham-o-FF36C3FAD.html
(5) https://thanhnien.vn/chanh-an-tand-toi-cao-5-can-bo-nganh-toa-an-bi-khoi-to-trong-12-thang-185231014112434685.htm