Tổng Bí thư Tô Lâm và nỗi lo thất thoát, lãng phí

Thứ hai - 06/04/2026 03:26

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, thất thoát và lãng phí từ các dự án nhà nước tiếp tục là một thách thức lớn.

Về vấn đề này, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị do Tổng Bí thư Tô Lâm ký, ban hành ngày 6/1/2026 về phát triển kinh tế nhà nước đã chỉ rõ: “Quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả, chưa gắn với yêu cầu hạch toán kinh tế đầy đủ, còn lãng phí, thất thoát,…”(1)

Từ quy hoạch thiếu đồng bộ, không quan tâm hạch toán…

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 25/2/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong kinh tế nhà nước, nhấn mạnh tính hiệu quả thấp dẫn đến vị thế yếu kém do không quan tâm đến quy hoạch đồng bộ, đặc biệt là hạch toán.

Về bài toán đồng bộ trong quy hoạch, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu dẫn chứng ba tuyến đường sắt trên cao tại Hà Nội, các tuyến không thể kết nối với nhau do áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật khác biệt. Kết quả là hành khách phải mua vé riêng, không thể sử dụng chung một hệ thống, và công suất khai thác chỉ đạt một phần nhỏ so với thiết kế – thường dư thừa ngoài giờ cao điểm. Điều này không chỉ lãng phí đầu tư ban đầu mà còn làm giảm hiệu quả giao thông đô thị, trong khi Hà Nội cần xây dựng tới 600 km đường sắt đô thị theo quy hoạch đến năm 2030.

Về hạch toán kinh tế, Tổng Bí thư đưa ví dụ so sánh về hạch toán nhanh và hiệu quả. “Có người nói, cùng xây 2 khách sạn, của nhà nước 5 năm chưa xong, trong khi tư nhân họ làm 1 năm đã xong, có 4 năm để thu hồi vốn. Lúc đó, công trình của nhà nước đã đội vốn gấp đôi rồi...”(2). Theo Tổng Bí thư, nếu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nhận 10.000 tỷ đồng vốn đầu tư nhưng kéo dài 10 năm mà chưa xây dựng, số vốn đó đã mất giá trị, trở thành lãng phí trực tiếp.

Thực tế cho thấy, vấn đề này không phải là cá biệt. Theo giám sát của Quốc hội giai đoạn 2016-2021, có tới 3.085 dự án sử dụng vốn nhà nước phát hiện thất thoát và lãng phí, và gần 75.000 ha đất bị sử dụng sai mục đích hoặc bỏ hoang. 57 dự án trọng điểm kéo dài - đang được Ban Chỉ đạo chống lãng phí theo dõi, bao gồm các công trình về hạ tầng giao thông và năng lượng - gây gánh nặng cho ngân sách và phá vỡ kế hoạch phát triển. Nguyên nhân sâu xa nằm ở quản lý lỏng lẻo, thiếu trách nhiệm và có dấu hiệu tham nhũng, khiến các dự án phải ưu tiên "giải ngân" hơn là hiệu quả kinh tế(3).

Một ví dụ khác được Tổng Bí thư nhấn mạnh là dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, với tổng mức đầu tư lên tới 16 tỷ USD (khoảng 336.630 tỷ đồng). So với các sân bay tương đương ở Đông Nam Á như Malaysia hay Singapore, con số này cao hơn đáng kể (khoảng 10 tỷ USD), khiến "người ta rất ngại" khi nhìn vào, Tổng Bí thư cho hay. Ông đặt ra ba câu hỏi then chốt: Dự án có vượt trội hơn các nước láng giềng? Bao lâu thu hồi vốn cho Nhà nước? Và mỗi năm đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng kinh tế quốc gia? Đáng tiếc, các câu trả lời đều chưa rõ ràng. Đến nay, chủ đầu tư là Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đã chi khoảng 34.190 tỷ đồng cho giai đoạn 1, nhưng tiến độ khai thác và hiệu quả kinh tế vẫn đang là dấu hỏi lớn. Nếu thiếu hạch toán chặt chẽ, dự án có nguy cơ trở thành gánh nặng, tương tự nhiều công trình khác như trụ sở Bộ Ngoại giao với lãng phí hơn 4.000 tỷ đồng do chậm tiến độ và ngừng thi công.

… đến thua lỗ, lãng phí kéo dài

Một số DNNN đầu tư lớn nhưng thua lỗ kéo dài, như các công ty thuộc Tổng công ty Xi măng Việt Nam lỗ gần 300 tỷ đồng năm 2024, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) liên tục thua lỗ hàng chục ngàn tỷ. Quá trình cổ phần hóa và thoái vốn chậm trễ càng trầm trọng hóa thất thoát, lãng phí đất đai với hàng nghìn khu đô thị và dự án bỏ hoang trên toàn quốc, như hơn 11.300 ha đất bỏ phí tại Hà Nội và 3.900 thửa đất tại TP. Hồ Chí Minh(4).

Hướng khắc phục lãng phí, thất thoát: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thực hiện nghiêm Nghị quyết 79

Từ những câu hỏi đặt ra cho chủ đầu tư Dự án sân bay Long Thành nêu trên, Tổng Bí thư cho rằng phải lập lại trật tự về hạch toán kinh tế, phải coi đây là yêu cầu sức quan trọng và rất nòng cốt đối với các doanh nghiệp nhà nước. Không thể để tồn tại tình trạng "lợi ích nhóm", "sân sau", đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm.

Nghị quyết 79-NQ/TW cần được triển khai thực hiện nghiêm với trọng tâm xây dựng tiêu chuẩn thống nhất cho các dự án hạ tầng, tăng cường hạch toán kinh tế và trách nhiệm cá nhân.

Ngày 2/3, tại Trụ sở Trung ương Đảng, làm việc với Ban Nội chính Trung ương và một số cơ quan liên quan, Tổng Bí thư Tô Lâm cho biết Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV sẽ ban hành Nghị quyết về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới; nghị quyết của hội nghị sẽ là “tuyên ngôn” của Đảng về tiếp tục kiên quyết, kiên trì đẩy mạnh công cuộc đấu tranh chống “giặc nội xâm” trong giai đoạn tới với tư duy, cách làm mới; vừa phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; xử lý nghiêm minh, nhân văn, thuyết phục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; kiểm soát được các lĩnh vực then chốt, trọng yếu, lĩnh vực mới tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; vừa phải đồng hành cùng nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số liên tục trong những năm tới.

2/3/2026
Nguyễn Duy Xuân
Nguồn tham khảo:
(1) https://baochinhphu.vn/nghi-quyet-so-79-nq-tw-cua-bo-chinh-tri-ve-phat-trien-kinh-te-nha-nuoc-102260108151441771.htm
(2) Tổng Bí thư Tô Lâm: Cùng xây khách sạn, tư nhân làm 1 năm, trong khi nhà nước làm 5 năm chưa xong (tuoitre.vn, 25/2/2026).
(3) 5 năm, 3.085 dự án sử dụng vốn nhà nước có thất thoát, lãng phí (laodong.vn, 31/10/2022).
(4) Hàng nghìn đô thị, dự án bỏ hoang gây lãng phí nguồn lực (vtv.vn, 3/12/2024).