Quốc hội ta

Thứ ba - 17/03/2026 21:14

Cách đây tám mươi năm, một sự kiện trọng đại chưa từng có trong lịch sử Việt Nam: Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa I. Ảnh tư liệu.

>> Nghe giọng nữ miền Bắc:

Một thành quả vĩ đại, ra đời trong muôn vàn khó khăn

Để có được sự kiện trọng đại ấy, ngay từ khi mới ra đời, nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã gấp rút chuẩn bị công tác bầu cử trên cơ sở 10 chính sách của Việt Minh được Quốc dân Đại hội Tân Trào thông qua ngày 16/8/1945.

Ngày 3/9/1945, một ngày sau khi nhà nước cách mạng ra đời, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu.

Một tuần sau, ngày 8/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 14-SL về cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội. Bản sắc lệnh ghi rõ: "Chiểu theo Nghị quyết của Quốc dân đại biểu Đại hội họp ngày 16, 17/8/1945, tại Khu giải phóng, ấn định rằng nước Việt Nam sẽ theo chính thể dân chủ cộng hòa, và Chính phủ nhân dân toàn quốc sẽ do một Quốc dân đại hội bầu theo lối phổ thông đầu phiếu cử lên”.

Chính phủ lâm thời còn ra một loạt sắc lệnh khác, nhằm xúc tiến công việc chuẩn bị cụ thể cho cuộc Tổng tuyển cử. Sắc lệnh số 34 SL ngày 20/9/1945, thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp. Sắc lệnh số 39-SL ngày 26/9/1945 về thành lập Ủy ban dự thảo thể lệ cuộc Tổng tuyển cử. Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945 quy định thể lệ cuộc Tổng tuyển cử phải được tiến hành theo lối phổ thông đầu phiếu bầu cử trực tiếp và bí mật.

Dù thời gian chuẩn bị gấp rút, chỉ trong ba tháng, lại gặp phải nhiều trở ngại do sự phản đối của các đảng phái, lực lượng đối lập với Việt Minh và tình hình chiến sự ở nhiều nơi nhưng cuộc Tổng tuyển cử vẫn diễn ra và thành công tốt đẹp tại 71 tỉnh thành trong cả nước, theo lối phổ thông đầu phiếu với 333 đại biểu được cử tri lựa chọn cho Quốc hội khóa I.

Đó là thành quả vĩ đại của nhà nước dân chủ nhân dân còn non trẻ, bởi ở thời điểm đó, dân ta vừa mới thoát khỏi ách nô lệ của đế quốc, phong kiến; 95% dân số mù chữ; ngân khố trống rỗng; thù trong giặc ngoài đe dọa nền độc lập còn trong trứng nước.

Để có được thành quả ấy, dân ta đã phải đánh đổi biết bao xương máu trong suốt gần 100 năm đấu tranh chống thực dân Pháp đô hộ. Ngay trong những ngày vận động bầu cử và tiến hành bầu cử, hàng chục cán bộ cách mạng và người dân đã ngã xuống vì lá phiếu của nền tự do dân chủ.

Có thể nói, Quốc hội khóa I là quốc hội ra đời trong khói lửa của cuộc đấu tranh cách mạng đầy thử thách ác liệt, để rồi làm nên một quốc hội, vừa là biểu tượng của tự do, dân chủ vừa là biểu tượng của độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, thể hiện ý chí, khát vọng ngàn đời của nhân dân Việt Nam.

Trong Diễn văn khai mạc kỳ họp thứ nhất Quốc hội khoá I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (02/3/1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “... Quốc hội ta là Quốc hội của toàn dân, được bầu ra theo luật tuyển cử rất dân chủ: tự do, phổ thông, bỏ phiếu kín... Vì vậy, Quốc hội ta là tiêu biểu cho tinh thần đoàn kết của toàn dân, cho chí khí quật cường của dân tộc, cả quyết tâm độc lập, thống nhất của toàn thể đồng bào ta, Bắc đến Nam”[1].

Đại tướng Võ Nguyên Giáp - đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VII - nhận định: “Với sự kiện trọng đại này, dân tộc Việt Nam ta sau khi là dân tộc đầu tiên ở Đông Nam Á làm cuộc cách mạng giải phóng dân tộc thành công, trở thành dân tộc đầu tiên thiết lập Nhà nước có thể chế chính trị với hình thức dân chủ cao nhất là phổ thông đầu phiếu…”[2].

Báo Sự thật, số ngày 5/3/1946 đã viết: "Trước đây trên 600 năm, chúng ta có cuộc Hội nghị Diên Hồng họp cấp tốc đời Trần. Sau cuộc hội nghị ấy, 50 vạn quân Mông Cổ xâm lăng đã bị đánh bại ra ngoài bờ cõi. Ngày nay, Quốc hội cũng họp cấp tốc và ngót 300 đại biểu từ các tỉnh xa xôi về thủ đô đã thay mặt cho toàn dân quyết một lòng chiến đấu. Và họ đã chia tay nhau đem về địa phương lòng quyết chiến của toàn dân, lòng tin tưởng ở vị lãnh tụ tối cao và ở tương lai độc lập tự do của giống nòi. Chính phủ, Quốc hội, nhân dân trên dưới một lòng quyết chiến và quyết thắng"[3].

Tên gọi cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất

Theo các sắc lệnh năm 1945 của Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về cuộc tổng tuyển cử đầu tiên và các văn kiện tại 2 kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khoá I năm 1946, tên gọi ban đầu của cơ quan lập pháp là Quốc dân Đại hội hay Quốc dân Đại biểu Đại hội (còn gọi là Toàn quốc Đại biểu Đại hội). Trong văn bản thường được gọi tắt là Quốc hội.

Ngày 9/11/1946, Hiến pháp năm 1946 được thông qua tại kỳ họp thứ 2 (Quốc hội khoá I) đã xác định tên chính thức của cơ quan lập pháp là Nghị viện Nhân dân.

Tuy nhiên, bản Hiến pháp này không được công bố/thực thi trong hoàn cảnh chiến tranh, vì vậy tên gọi và các chức vụ cũ trong Quốc hội vẫn được giữ nguyên.

Ngày 31/12/1959, Hiến pháp năm 1959 được thông qua tại kỳ họp thứ 11 (Quốc hội khóa I) và được Chủ tịch nước ký lệnh công bố vào ngày 01/1/1960, hiến định tên chính thức của cơ quan lập pháp này là Quốc hội. Cho đến nay, trải qua các bản Hiến pháp sửa đổi sau này, đây là tên gọi cố định cho "cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất" của Việt Nam.

80 năm qua, Quốc hội nước ta đã trải qua 15 nhiệm kỳ hoạt động. Trong suốt chặng đường bốn phần năm thế kỷ đó, Quốc hội luôn xứng đáng với vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước.

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, Quốc hội không ngừng đổi mới tổ chức và hoạt động nhằm phát huy vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, từng bước hoàn thiện việc xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân, tăng cường pháp chế và hiệu lực quản lý của bộ máy nhà nước.

80 năm đã qua nhưng lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những ngày đầu của Quốc hội nước Việt Nam mới vẫn còn nguyên giá trị: "Quốc hội đoàn kết nhất trí, toàn dân đoàn kết nhất trí, thì khó khăn nào chúng ta cũng khắc phục được và thắng lợi nhất định về tay ta..."[4].

Năm 2026 đánh dấu kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên, cũng là năm diễn ra hai sự kiện lớn: Đại hội XIV của Đảng và bầu cử Quốc hội khóa XVI. Nhân dân kỳ vọng, kỳ bầu cử Quốc hội khóa tới sẽ lựa chọn được những đại biểu thật xứng đáng, những đại biểu một lòng một dạ phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân; tiếp nối truyền thống vẻ vang của Quốc hội từ những ngày đầu khói lửa của cách mạng.

Duy Long

Nguồn tham khảo:
[1]. "60 năm Quốc hội Việt Nam", NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2006.
[2]. Bác Hồ nói về cuộc tổng tuyển cử đầu tiên (6-01-1946), (https://dbndhatinh.vn/dbnd/portal/folder/xay-dung-phap-luat-13/news/bac-ho-noi-ve-cuoc-tong-tuyen-cu-dau-tien-6-01-1946.html).
[3] Lịch sử Quốc hội Việt Nam, tập 1 (1946 - 1960) (https://tonghop.kiengiang.dcs.vn/uploads/flipbook/quochoi/Lich%20su%20QHVN%20Tap01.pdf).
[4]. Lời phát biểu tại Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hoà khoá I, kỳ họp thứ sáu của Hồ Chí Minh, Báo Nhân dân, số 1030, ngày 30/12/1956.