Nguyễn Duy Xuân

Chiều nay đi họp, nghe phổ biến chính thức (trước đây chỉ là nghe nói): “LÀNG và các tên gọi tương đương từ nay quy định sẽ gọi là THÔN”!
Thế là từ nay sẽ không còn các từ: Làng, Chòm, Thôn, Sóc, Ấp, Buôn, Bản, Phum, Plây…
 

Thay vì khuyến khích đặt tên theo số, Bộ Nội vụ nên khuyến khích giữ lại những địa danh có bề dày lịch sử, hoặc chọn những tên gọi có ý nghĩa phù hợp với đặc trưng vùng miền.

"Ai đi tàu cao tốc trong tương lai?" được tác giả viết ngày 26/5/2010. Nay nhân việc tái khởi động siêu dự án với tên gọi mới "đường sắt tốc độ cao", xin đăng lại bài viết này.

Từ có chức năng định danh, là tên gọi của sự vật, hiện tượng, hành vi, tính chất,… Nếu việc định danh không trúng thì không những làm mất đi sự chuẩn mực của ngôn từ mà còn dẫn đến sự sai lệch về nội dung.

Cách đây tròn 60 năm, một sự kiện lịch sử đã diễn ra đúng như tên gọi của nó: Hội nghị Chính trị đặc biệt.

Phần này bàn về các cách dùng Trì Trì, mlồi/mlô, chiem thành (~ Chiêm Thành/NCT) từ thời
LM de Rhodes và các giáo sĩ Tây phương sang Á Đông truyền đạo.

Phần này bàn về tên gọi (nhân danh) như Mỵ (Mị) Chu, địa danh như Giao Chu (Châu), Diễn Chu, Bùi Chu và bồ cu, bồ câu ... từ thời LM de Rhodes và các giáo sĩ Tây phương sang Á Đông truyền đạo.

Chi tiết này hay, về địa danh Xoài Mút (Mỹ Tho ): “Cái tên xuất phát từ loại cây xoài nhỏ mọc đầy ven bờ: miền Bắc gọi là cây muỗm, còn dân trong vùng đất đặt theo cách ăn của nó là phải mút, nên gọi “xoài mút” (Báo Tuổi Trẻ ngày 4.10.2018). Không chỉ có tên gọi này, người miền Nam còn gọi… xoài cà lăm. Thiệt hay đùa?

Phần này bàn về các tên gọi tay mặt, tay hữu ... tay tả, tay trái vào thời LM de Rhodes đến truyền đạo. Đây là lần đầu tiên các danh từ như vậy được dùng trong tiếng Việt qua dạng con chữ La Tinh (chữ quốc ngữ).

Phần này bàn về các tên gọi thợ dào, thợ rèn, thợ máy cùng tương quan Hán Việt đ - d như đao -dao, đáo –dáo vào thời LM de Rhodes đến truyền đạo.

Khi phóng viên dùng từ "Việt Cộng", Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã vô cùng khéo léo đưa họ trở lại với tên gọi chính thức của lực lượng Giải phóng quân Miền Nam. Đại tướng đã thể hiện sức mạnh và tinh thần kiên cường bất khuất của dân tộc Việt Nam.
 

- Quốc hiệu là tên gọi chính thức của một quốc gia có chủ quyền hoàn toàn gắn với một thể chế chính trị được lựa chọn khách quan bởi lịch sử.

ù chỉ tồn tại 93 năm và đã biến mất 21 thế kỷ qua nhưng Nam Việt quốc vẫn còn duyên nợ với Việt Nam ta. Phải chăng vì hai nước có tên gọi giống nhau hay vì ở liền kề nhau?

Phần này bàn thêm về khả năng tên gọi 12 con giáp, cụ thể là Tí hay Tử 子㜽, có thể đến từ tiếng Việt cổ hay phi-Hán. Điều này cho thấy một sự ngộ nhận qua bao ngàn năm và từ Tây sang Đông, là tên 12 con giáp có nguồn gốc từ Trung Quốc (Hán). Có lẽ nên nhắc lại loạt bài viết về 12 con giáp đã đăng lên các trang mạng toàn cầu (và các hội thảo quốc tế):

Bài viết này bàn về khả năng tên gọi 12 con giáp có gốc là tiếng Việt cổ, chú trọng đến chi
thứ 12 là Hợi, đặc biệt cho năm Kỷ Hợi sắp đến (5/2/2019).

Bài này là một phần trong loạt bài "Nguồn gốc Việt Nam của tên gọi 12 con giáp". Tuất dùng để chỉ thời gian như năm, tháng, ngày, giờ (từ 7 đến 9 giờ tối); chỉ không gian như hướng tây tây bắc (WNW, West NorthWest) và tuổi có thể liên hệ đến vận mệnh con người (bói toán); có người lại coi tuổi con (thú) nào quan trọng hơn cả ngày tháng năm sinh của mình ..

Theo tên gọi thì đây là chữ để ghi tiếng nước nhà, cách gọi đó là do các nhân sĩ yêu nước đề xuất vì thấy nó dễ học, có lợi cho việc canh tân nước nhà. Thực ra đây là chữ của các giáo sĩ Cơ đốc đặt ra để phiên âm tiếng Việt, để học tiếng Việt nhằm mục đích truyền đạo cho người bản xứ.

Bác Nguyễn Cử hỏi: “Lễ hội đền Hùng có nhiều môn thể thao được tổ chức trên đất Phú Thọ. Một trong những những môn thể thao được nhiều người quan tâm là môn đua thuyền ở Bạch Hạc hay công viên Văn Lang. Tôi không rõ môn thể thao đua thuyền đó có tên gọi là bơi CHẢI hay bơi TRẢI (bởi nhiều người, bài báo sử dụng là bơi Chải, nhưng từ điển tiếng Việt lại giải nghĩa là bơi Trải). Vậy, viết đúng phải là “bơi chải”hay “bơi trải”?.

- Những ngày gần đây, dư luận quan tâm đến việc các công trình xây dựng mọc lên ở bán đảo Sơn Trà, trong đó có nhắc đến vị trí của Sơn Trà là “mắt thần Đông Dương”. Vì sao bán đảo Sơn Trà có tên gọi này?

Với nhiều người Việt hiện nay, trống đồng Đông Sơn, như một biểu tượng của lịch sử và văn hóa Việt Nam, là một tên gọi quen thuộc với những hình ảnh gần gũi hàng ngày, nhưng nguồn gốc của nó vẫn là một điều bí ẩn, và với các học giả trên thế giới, từng là một vấn đề nhạy cảm gây tranh cãi .