Nguyễn Duy Xuân

Buổi gặp mặt Ngày Nhà giáo năm nay diễn ra thật đặc biệt. Không có diễn văn khuôn mẫu, không hoa tươi rực rỡ, không nghi thức dàn trải. Mọi thứ giản dị đến lạ – nhưng chính từ cái “không” ấy, người ta lại thấy rõ những điều “có” mà bấy lâu nay đôi khi đã vắng bóng: có tầm nhìn, có trí tuệ, có tương lai.

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa! Đó là tình yêu của tôi đối với Đất Nước. “Đất Nước của Nhân Dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”, của biết bao thế hệ người Việt đã ngã xuống thành tên gọi thân thương Việt Nam - Dân chủ - Cộng hòa.

Tâm linh: Ngày nay, người ta tràn lan lễ hội, tràn lan mọi loại điện thờ với những hình thức mê tín, dị đoan, sa đoạ văn hoá... mà ở đâu cũng rêu rao các giá trị tâm linh. Đạo Phật không hề có các kiểu tâm linh như vậy. Thuật ngữ tâm linh này được du nhập từ Trung Quốc. Và rất tiếc, tôi không hề tìm ra nguồn Phật học Pāli hay Sanskrit có từ nào tương thích với chữ “linh” này cả!

Vì bệnh thành tích, vì cái danh hão mà đôi khi người ta tìm mọi cách, từ lạm dụng quyền lực, phớt lờ những văn bản pháp qui đến việc ngụy tạo thành tích… tất cả chỉ nhằm một mục đích: giành bằng được mọi danh hiệu thi đua, làm cho việc khen thưởng biến tướng, phản cảm, không còn tác dụng nêu gương cho xã hội.

- Có thể thấy, hầu hết những truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đều chứa đựng một hoặc vài lời triết lý của ông về văn chương. Điều đó chứng tỏ, Nguyễn Huy Thiệp là người hay trăn trở về văn chương và ý nghĩa của nó. Những triết lý đó, được phát biểu gián tiếp qua các nhân vật, qua tình huống truyện hoặc đôi khi phát biểu một cách trực tiếp…

Có những KÝ ỨC nhớ lại làm ta giật mình, trăn trở, làm cho nước mắt ta chảy, mũi ta cay, cổ ta nghẹn cứng và đôi khi cũng có cả những thứ làm ta bật cười…
 

Dưới cái nhìn nhân cách hoá của dân gian, “hành không muối” giống như kẻ lanh chanh, lau chau, lúc nào cũng rối rít, tỏ ra nhanh nhảu, và kết quả đôi khi là vô duyên, hỏng việc!
 

Đôi khi, tôi tự đặt câu hỏi ngu ngơ: “Tại sao người ta lại tham đến thế nhỉ? Chức thì cũng đã to rồi, danh phận cũng đã có rồi, tiền bạc của cải chất như núi, thế mà vẫn tham. Chết lại về cát bụi như nhau cả thôi".

Mỗi nhà thơ thường có một trường ngôn ngữ cho thế giới thi ca của mình. Nếu ta cứ muốn đi đến tận cùng của nó thì quả là một điều không tưởng vì ngôn ngữ trong thi ca thường rất phi lí vì thế ta cứ phải gắng tìm cách tiếp cận để thấu hiểu và đôi khi phải mặc nhiên công nhận nó.
 

Ôi, cái thời bao cấp
Bây giờ đã lùi xa
Đôi khi bỗng thấy nhớ
Chuyện một thời chưa xa.
 

Khái niệm về quê hương đôi khi chỉ là những thứ rất gần gũi và vô cùng giản dị như chùm khế ngọt, con diều biếc, có khi đơn giản chỉ là một món ăn như canh rau muống, cà dầm tương.

Có những điều ta tưởng ai cũng hiểu, chẳng cần bàn cãi gì thêm nữa. Tuy nhiên, đôi khi thực tế lại không hẳn như vậy.