Vì sao “cơn giận” của thiên nhiên ngày càng hung dữ?

Thứ sáu - 13/11/2020 19:15
Đánh đổi môi trường lấy sự tăng trưởng kinh tế là sự đánh đổi đắt giá mà minh chứng rõ nét nhất là tình trạng lũ lụt, sản lở đất dồn dập tại một số tỉnh Miền Trung trong thời gian tháng 10/2020 vừa qua.
Vì sao “cơn giận” của thiên nhiên ngày càng hung dữ?
Tác nhân gây biến đổi khí hậu

1. Phá hủy thảm thực vật


Rừng nguyên sinh như chiếc áo khổng lồ có tác dụng duy trì cân bằng hệ sinh thái, giữ nước, điều hòa khí hậu, làm sạch không khí và là môi trường sống của muôn loài.

Thảm thực vật do rừng nguyên sinh tạo ra là quà tặng vô giá của thiên nhiên cho con người. Cứ hình dung thảm thực vật như tấm mút vĩ đại bao bọc trái đất. Nhờ có nó mà lượng nước mưa đổ xuống sẽ thấm từ từ vào lòng đất, giảm nguy cơ lũ ống, lũ quét. Nhờ có nó mà hạn chế được nước bốc hơi giúp cho nước ngầm tích tụ ổn định trong lòng đất và lan tỏa khắp nơi để đảm bảo sự sống cho muôn loài.

Khi rừng nguyên sinh bị thu hẹp bởi những tác động mất kiểm soát của con người như khai thác gỗ, lấn đất rừng để sản xuất, mở đường giao thông, xây dựng thủy điện, mở khu du lịch sinh thái tâm linh,… thì thảm thực vật bị phá hủy, đất đai trơ trọi không còn lớp áo bảo vệ.

Khi thảm thực vật nguyên sinh biến mất, mặt đất không còn khả năng giữ nước, nước mưa đổ xuống cứ thế tràn nhanh, trôi tuột ra sông suối, ra biển. Lũ trở nên dữ dằn, càn quét với sức mạnh ghê gớm. Vì không lưu giữ được nước nên khi lũ đi qua thì đất đai cũng nhanh chóng trở nên khô hạn, nhiệt độ tăng, nguồn nước ngầm ngày càng cạn kiệt, sự sống bị đe dọa.

Người ta né tránh nguyên nhân căn bản là phá rừng và biện minh bằng những số liệu đầy tự hào về thành tích trồng rừng: Năm 1990, Việt Nam chỉ có 9 triệu ha rừng, hệ số che phủ rừng chỉ chiếm 27%. Hiện nay chúng ta có 14,6 triệu ha rừng. Hệ số che phủ rừng gần 42%, thế giới bình quân gần 29%.[2]

Tuy nhiên, rừng trồng lại dù có bao phủ bao nhiêu diện tích đất đai quốc gia thì cũng chỉ là rừng thứ sinh, rừng nghèo vì sự đa dạng sinh học không còn. Chúng ta có thể chỉ cần 10 năm để có rừng nhưng phải mất cả thế kỷ mới có thảm thực vật quý giá như rừng nguyên sinh. Cho nên tiếng là có rừng (rừng trồng, rừng sản xuất) nhưng thảm thực vật không còn, mất tác dụng thẩm thấu từ từ. Do đó khi nước mưa trút xuống sẽ gây lũ quét và tiềm ẩn nguy cơ sạt lở do lòng đất nơi rừng trồng trở thành túi nước trong khi độ kết dính các tầng địa chất, nhất là bề mặt, vốn đã yếu bởi tác động lâu dài của biến đổi khí hậu lại càng yếu thêm khi đã no nước.

2. Khoét núi, bạt đồi

Không chỉ rừng nguyên sinh bị hủy diệt mà ngay cả đồi núi con người cũng không buông tha do áp lực phát triển kinh tế và nhu cầu dân sinh.

Để triển khai các dự án kinh tế, xây dựng hạ tầng cơ sở (đập thủy điện, đường sá, khu công nghiệp); các dự án du lịch sinh thái, du lịch tâm linh; các dự án phục vu nhu cầu dân sinh (di dân, xây dựng khu kinh tế mới),… cần rất nhiều diện tích đất rừng.

Những dự án đó đều kéo theo việc phá núi bạt đồi trên quy mô lớn, diện rộng. Chỉ một tỉnh Quảng Nam mà đã có tới 50 công trình thủy điện lớn nhỏ thì cũng đủ để hình dung được bao nhiêu là đồi núi bị cắt chân, bị san lấp để mở đường, để xây dựng công trình. Cả một đại công trình như thế tất yếu sẽ góp phần đắc lực làm biến đổi bộ mặt hệ sinh thái khu vực và kết cấu địa tầng vốn đã yếu ở nơi đây.
Và như một lẽ tự nhiên (ở xứ mình), khi đường sá khai thông thì dù là giữa đại ngàn cũng xuất hiện khu dân cư. Người dân tự do múc chân đồi, xẻ vách núi để tạo bặt bằng xây dựng công trình dân dụng.

Hệ lụy là, núi đồi ở những khu vực đó không còn thế chân trụ. Khi mưa lớn kéo dài, lượng nước ứ lại khiến cho các sườn dốc nặng hơn làm yếu đi tính chất cơ lý của đất đá (với địa hình ở miền Trung, theo các chuyên gia địa chất học thì tính chất cơ lý này kém so với các nơi khác) trong lúc bệ đỡ là chân đồi, chân núi bị cắt như lát bánh khiến cho tính kháng trượt của sườn dốc yếu hẳn. Đó chính là nguyên nhân cơ bản gây ra sạt lở liên tục ở miền Trung vừa qua.

Một thực tế ai cũng biết, mưa lớn kéo theo những trận lũ lịch sử đã từng xảy ra ở miền Trung trong quá khứ nhưng hầu như không có hiện tượng sạt lở núi, hoặc nếu có thì cũng không đáng kể. Chỉ có thể lý giải rằng, thời điểm đó, rừng nguyên sinh ở miền Trung cũng như trong phạm vi cả nước chưa bị hủy diệt, thủy điện chưa trở thành yếu tố tăng trưởng nóng, nhu cầu dân sinh chưa cấp bách nên môi trường tự nhiên, cấu trúc địa chất chưa bị ảnh hưởng.

3. Gây ô nhiễm không khí, nguồn nước, đất đai

Ô nhiễm không khí (ONKK) không chỉ là vấn đề nóng tập trung ở các đô thị phát triển, các khu, cụm công nghiệp… mà đã trở thành mối quan tâm của toàn xã hội.
Với mức độ tăng trưởng dân số, tăng trưởng kinh tế nhanh trong thời gian gần đây, nguồn phát sinh khí thải từ các hoạt động giao thông vận tải, các khu công nghiệp và các làng nghề, các hoạt động phát triển đô thị đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là tại hai thành phố lớn của cả nước là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trang ONKK là do các nguồn phát thải của con người.

Ô nhiễm nguồn nước cũng ngày càng trầm trọng, nguyên nhân vẫn là do con người gây ra, trong đó nước thải chưa qua xử lý của các cơ sở sản xuất công nghiệp và hóa chất bảo vệ thực vật chiếm vị trí số 1.
 
Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho biết, Việt Nam đang sử dụng khoảng 100 nghìn tấn thuốc BVTV mỗi năm.[3] Những hóa chất độc hại đó phủ xuống đất, ngấm vào các tầng nước ngầm khiến cho đất đai ngày càng cằn cỗi, hoang hóa.

Không khí, nguồn nước, đất đai bị ô nhiễm không chỉ ảnh hưởng xấu tới sức khỏe cộng đồng mà còn hủy diệt môi sinh của một số loài động thực vật khiến quy luật sinh tồn tự nhiên bị biến đổi trong đó không loại trừ sự biến đổi khí hậu, gây mưa lũ dồn dập, tác động xấu đến kết cấu địa tầng theo kiểu mưa dầm thấm đất.

4. Thủy điện và… điện

Trong khoảng ba chục năm trở lại đây, thủy điện Việt Nam phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ, góp phần to lớn trong việc đáp ứng nhu cầu điện ngày càng cao của nền kinh tế và dân sinh.

Theo Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh, cả nước hiện có 429 công trình thủy điện, chiếm 86% dung tích hồ chứa nước.

Tổng công suất thủy điện của Việt Nam trên lý thuyết vào khoảng 35.000MW, trong đó 60% tập trung tại miền Bắc, 27% phân bố ở miền Trung và 13% thuộc khu vực miền Nam. Cho đến nay các dự án thủy điện lớn có công suất trên 100MW hầu như đã được khai thác hết.

Các tỉnh miền Trung và Tây nguyên là khu vực có nhiều dự án thủy điện nhất cả nước. Riêng Quảng Nam có đến 62 dự án thủy điện với tổng công suất lên tới 1.601MW.[4]

Tuy nhiên, cái giá phải trả cho mỗi công trình thủy điện như thế là hàng chục, hàng trăm héc ta (ha) rừng nguyên sinh bị phá hủy cộng với hàng loạt đồi núi bị san xẻ để lấy mặt bằng xây dựng, mở đường.

Gần đây, điện mặt trời đang là lựa chọn thu hút sự quan tâm của ngành điện và các địa phương. Tuy nhiên, trong khi các nước trên thế giới phát triển dự án điện mặt trời thường lựa chọn những khu đất trống, thậm chí hoang hóa để tránh tác động tới môi trường thì Việt Nam lại có biểu hiện ngược lại. Hàng loạt dự án điện mặt trời ở Quảng Trị, Bình Định, Long An, Bình Thuận... cũng đã lấy đi hàng trăm ha đất rừng.[5]

Nếu không kịp thời ngăn chặn, điều chỉnh thì diện tích rừng đã thu hẹp vì nạn phá rừng, vì thủy điện nay lại càng mất mát thêm bởi điện mặt trời. Đánh đổi môi trường lấy sự tăng trưởng kinh tế là sự đánh đổi đắt giá mà minh chứng rõ nét nhất là tình trạng lũ lụt, sản lở đất dồn dập tại một số tỉnh Miền Trung trong thời gian tháng 10/2020 vừa qua.

Những “nhân tai” nói trên là nguyên nhân của mọi nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu cục bộ, gây nên thảm họa kinh hoàng mà thiệt hại về người và của không thể nào đo đếm được.

Nguyễn Duy Xuân
(Còn tiếp)

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Theo dòng sự kiện

Xem tiếp...

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

MỜI QUẢNG CÁO
MỜI QUẢNG CÁO
Luong truy cap
50 năm Di chúc
“Việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm
Việc gì hại đến dân ta phải hết sức tránh”
LƯỢT TRUY CẬP TỪ 23-12-2016
  • Đang truy cập90
  • Máy chủ tìm kiếm4
  • Khách viếng thăm86
  • Hôm nay21,678
  • Tháng hiện tại384,478
  • Tổng lượt truy cập26,815,795
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây