Văn hóa ứng xử chốn quan trường: “Uốn lưỡi bảy lần trước khi nói”

Thứ ba - 20/08/2019 20:15
Giá như các vị chịu khó đi sâu đi sát lĩnh vực mình phụ trách, giá như các vị gần gũi với dân hơn để hiểu rõ dân tình thì chắc chắn sẽ không có những lời nói quan cách, những phát biểu vô cảm, những đề xuất khôi hài, những áp đặt phi lý.

Ảnh minh họa từ Internet.

Tôi rất thích câu tục ngữ này.

Đây là lời nhắc nhở, khuyên răn được đúc kết bằng cả một bề dày lịch sử văn hóa trong cách ứng xử của của người xưa. Lưỡi không xương nhiều đường lắt léo, nó có thể “uốn” theo chiều nào cũng được, tùy theo ý muốn, tùy theo cái tâm của con người.

Vì không muốn cho nó “uốn” một cách vô ý thức, có thể gây hại cho người khác cho nên tiền nhân mới khuyên trước khi nói phải uốn lưỡi bảy lần, một cách nói đậm chất ngụ ngôn. Không phải chuyện uốn lưỡi thật mà là chuyện tư duy. Phải suy ngẫm kĩ trước khi chuyển tải điều mình nghĩ thành lời nói.

Tiếc thay, trong cuộc sống, vì nhiều lí do (năng lực tư duy, vốn tri thức, tích cách, tâm lý, địa vị xã hội,…) mà chúng ta bỏ qua việc lựa lời trong giao tiếp, tạo ra những phát ngôn không đáng có.

Những phát ngôn… để đời

Hẳn mọi người còn nhớ, tại phiên chất vấn kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII diễn ra chiều 17/11/2014, Bộ trưởng Bộ Công thương lúc đó là ông Vũ Huy Hoàng đã trả lời rằng: “Công tác đấu tranh của riêng Quản lý thị trường đã cố gắng nhưng phương tiện công cụ vừa yếu, vừa thiếu. Một câu chuyện có thật là, ở nhiều nơi thanh kiểm tra, anh em cán bộ phải dùng miệng để kiểm tra chất lượng phân bón!”.

Còn ông Nguyễn Xuân Hồng, Cục trưởng Cục Bảo vệ Thực vật, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNT) lại có vẻ rất “lạc quan”: “So với mấy triệu tấn nông sản nhập từ nước ngoài vào thì con số 300 tấn hoa quả Trung Quốc nhiễm độc vẫn còn thấp”. “Mức này là cực kỳ an toàn và người tiêu dùng đã sử dụng số hoa quả bị phát hiện nhiễm độc vẫn đang còn rất an toàn”, ông Cục trưởng khẳng định chắc như đinh đóng cột!

Còn nhớ hồi đương chức, ông Giàng Seo Phử từng đoạt “kỉ lục quốc gia” nhờ câu nói bất hủ: “Bán vé số tôi cho là có thu nhập cao, đóng góp cho ngân sách nhà nước rất cao” dù biết rằng số tiền họ kiếm được chỉ “đủ trang trải cho một ngày ăn…”.

Kỉ lục của ông Sử sau đó bị xô ngã bởi ông Hồ Kinh Kha – Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tiền Giang. Ông này đã khám phá ra một sự thật động trời: “người tàn tật, đi bán vé số bằng xe lăn có thể bán mỗi ngày 3.000 tờ”, với huê hồng 1.100đ/tờ thì thu nhập mỗi tháng xấp xỉ 100 triệu. Quả thực, nếu đúng như ông Kinh Kha nói thì thiên hạ cần gì phải chạy đôn chạy đáo, chạy cả điểm thi vào đại học để giữ chân trong biên chế nhà nước cho tốn tiền tỉ. Ngay cả cái ghế giám đốc tài chính dù rất đậm mùi mà ông Kha đang ngồi cũng cần chi phải giành giật, che chắn để mà ôm giữ. Về bán vé số làm công dân tự do vừa khỏe vừa nhiều tiền có phải sướng hơn không?

Không chịu kém cạnh đồng liêu, ông Nguyễn Mạnh Tiến (Tây Ninh), Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Đối ngoại của QH khẳng định: “Người bán trà đá tại Việt Nam là có tỷ suất lợi nhuận cao nhất trên thế giới, 5.000-7.000% nhưng lại không đóng đồng nào cho ngân sách”.

Những phát ngôn gây sốc nói trên là hệ quả của lối làm việc quan liêu mệnh lệnh, xa rời thực tế, đặc biệt là xa rời nhân dân. Nó cũng cho thấy sự bất cập trong năng lực quản lý chuyên môn của một số cán bộ lãnh đạo. Giá như các vị chịu khó đi sâu đi sát lĩnh vực mình phụ trách, giá như các vị gần gũi với dân hơn để hiểu rõ dân tình thì chắc chắn sẽ không có những lời nói quan cách, những phát biểu vô cảm, những đề xuất khôi hài, những áp đặt phi lý.

Bằng cấp, học vị liệu có tương xứng với tri thức và văn hóa ứng xử?

Theo dõi những phát biểu gây sốc của các quan chức trong thời gian qua thì thấy, họ đều là những người không chỉ có vị thế cao trong xã hội mà còn được đào tạo rất “bài bản”. Danh xưng của họ vang lên hào sảng trước công chúng với một lô chức vụ oai phong đi liền với những học hàm, học vị, nào là giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ,… khiến cho ai nghe thấy cũng phải nể phục.

Họ thuộc tầng lớp mà người xưa gọi là “nguyên khí quốc gia”. Nhưng khí chất của họ có lúc tỏa ra khiến “con dân” không khỏi bận lòng.

Đầu năm nay, dư luận từng dậy sóng chuyện bà Đàm Thị Hệ, Tiến sĩ, Trưởng phòng Tài nguyên – Môi trường thị xã Gia Nghĩa (Đắk Nông) xuất hiện trong một clip đăng tải trên mạng xã hội.

Không thể tưởng tượng nổi, bà tiến sĩ, trưởng phòng lại có thể chỉ tay vào mặt, sa sả mắng mỏ, thách thức người dân bằng thứ ngôn từ chợ búa?

Và đây, chuyện nóng bỏng nhất vừa diễn ra. Tại kỳ họp thứ 15 của Hội đồng Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, nữ đại biểu Phan Thị Hồng Xuân đã có những phát biểu tạo sóng dư luận.

Bà Xuân là Phó giáo sư, Tiến sĩ dân tộc học, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Đông Nam Á, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Dân tộc học - Nhân học TP.HCM, Đại biểu Hội đồng nhân dân khóa IX, Trưởng khoa Đô thị học Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh.

Bàn về chuyện chống ngập cho thành phố, bà Xuân đề xuất sáng kiến dùng lu chống ngập.

Bàn về chuyện xả rác bừa bãi xuống kênh rạch, nơi công cộng, bà Xuân đề nghị trục xuất người nhập cư vì tội xả rác: “TPHCM có thể yêu cầu họ trở về nơi cư trú cũ vì “Anh ơi đô thành ở đây em sống không quen”.

Trao đổi với phóng viên trước phản ứng của dư luận sau đề xuất dùng lu chống ngập, bà Xuân tỏ thái độ mong muốn xử lý những ai đã “ném gạch đá” bà: “Tôi hy vọng luật an ninh mạng sẽ sớm được triển khai để xử lý những đối tượng này, bảo vệ những người tâm huyết, có nguyện vọng muốn xây dựng thành phố, đất nước”.[1]

Tại sao bà Xuân phải hứng “gạch đá” của dư luận vì những phát biểu gây sốc của mình?

Trước hết, không ai xem đề xuất dùng lu chống ngập của nữ PGS.TS là sáng kiến hay ý tưởng sáng tạo cả vì nó phi lý, phi thực tế. Hơn nữa đây lại là đề xuất của một Trưởng khoa đô thị học, người chắc chắn phải nắm rất vững kiến thức về đô thị thời công nghệ 4.0. Một cái lu thì chứa được bao nhiêu nước? TP. HCM nhà cửa chật chội, diện tích nhà phần lớn chỉ khoảng trên dưới 50 m2. Lu không thể đặt trên mái nhà hay sân thượng được vì nước không chảy ngược, lu không thể đặt trước nhà vì sẽ lấn chiếm lòng đường hè phố, cản trở giao thông. Giá như bà Trưởng khoa đô thị học cẩn trọng một tí rằng, kế thừa truyền thống dùng lu chứa nước của ông cha, kết hợp với kinh nghiệm của nước ngoài như Nhật Bản, tôi đề xuất nên chăng thành phố đầu tư xây dựng hệ thống đường hầm và bể chứa nước đủ lớn để giảm thiểu lượng nước gây ngập mỗi khi mưa xuống, thì có lẽ dư luận sẽ… nhiệt liệt hoan nghênh.

Về đề nghị trục xuất người nhập cư vì tội xả rác, luật sư Trần Thu Nam,Trưởng văn phòng luật sư Tín Việt, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, đó là đề xuất vi hiến. “Không có quy định cứ xả rác là bị trục xuất khỏi thành phố. Như vậy là xâm phạm quyền con người và vi Hiến”. Còn việc trích dẫn câu hát không đúng chỗ của bà, theo luật sư Nam là “vay mượn trình diễn kệch cỡm. Bài hát, lời thơ nói về tình yêu, tình cảm trai gái chứ không nói về việc xả rác. Trích dẫn lời thơ này có ý miệt thị người tỉnh lẻ, nông thôn đến thành phố. Đây là hành vi không thể chấp nhận đươc về văn hoá, ứng xử”.[2]

Chuyện phát ngôn của nữ đại biểu, PGS.TS Phan Thị Hồng Xuân cũng như của nữ TS. Trưởng phòng Đàm Thị Hệ là bài học nhớ đời không chỉ riêng người trong cuộc mà còn cho mọi người về hành vi ứng xử, giao tiếp hằng ngày.

Để có được lời nói chuẩn mực, có sức thuyết phục, việc phải “lựa lời mà nói” (ca dao: Lời nói không mất tiền mua/Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau) hay “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói” là điều mà ai cũng phải nghĩ tới nếu không muốn dư luận chê cười hay chuốc vạ vào thân.

17-7-2019
Nguyễn Duy Xuân

Nguồn tham khảo:

[1]. https://baovephapluat.vn/van-hoa-xa-hoi/doi-song-xa-hoi/pgs-ts-phan-thi-hong-xuan-len-tieng-sau-de-xuat-dung-lu-chong-ngap-72833.html
[2]. https://www.phapluatplus.vn/chinh-tri-xa-hoi/mot-de-xuat-vi-hien-va-ngo-ngan-d102130.html?fbclid=IwAR2iKmi3WM18qCVV
 Đăng Văn hóa Nghệ An số 393/25-7-2019

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

Theo dòng sự kiện

Xem tiếp...

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

MỜI QUẢNG CÁO
MỜI QUẢNG CÁO
50 năm Di chúc
50 NĂM DI CHÚC HỒ CHÍ MINH
“Việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm
Việc gì hại đến dân ta phải hết sức tránh”
Luong truy cap
LƯỢT TRUY CẬP TỪ 23-12-2016
  • Đang truy cập104
  • Máy chủ tìm kiếm4
  • Khách viếng thăm100
  • Hôm nay14,875
  • Tháng hiện tại377,313
  • Tổng lượt truy cập15,713,973
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây