SỚM THU, THU SỚM - THU BUỒN HAY VUI?

Thứ tư - 19/04/2017 13:55
Đã mấy năm sống ở Sài Gòn với hai mùa: Mùa mưa và mùa khô, quanh năm ngày tháng nắng vàng rực rỡ, trong tôi dường như đã quên mất mùa thu và cũng quên cả các câu thơ về mùa thu đã thuộc bấy lâu thì bất chợt nhận được 2 bài thơ: Sớm Thu của nhà thơ Nguyễn Khôi và Thu Sớm của nhà thơ Đặng Xuân Xuyến làm tôi bật nhớ ra mùa thu đang về trên miền Bắc.
Mà cũng lạ, hai nhà thơ tuổi chú cháu này như một cặp đôi thi nhân luôn phối hợp nhịp nhàng với nhau. Mới gần đây khi nhà thơ tuổi cháu Đặng Xuân Xuyến đưa lên bài thơ Về Đi Em thì nhà thơ tuổi chú Nguyễn Khôi hưởng ứng ngay với bài Về Làm Chi Nữa, nói như nhà phê bình văn học Châu Thạch thì cả hai bài thơ “đều là tiếng gọi người về trong nỗi xót xa, đều là tâm trạng của những người có lòng khi thấy quê hương mỗi ngày mất đi bản sắc”. Hôm qua, ngày 15/08 nhà thơ tuổi chú đưa lên bài Sớm Thu (som-thu-tho-nguyen-khoi-ha-noi.html) thì hôm nay 16/08 nhà thơ tuổi cháu hòa giọng luôn với bài Thu Sớm, (thu-som-tho-ang-xuan-xuyen.html) một sáng tác được nâng niu cất giữ từ 15/09/2015. Cả hai bài thơ Thu này đều là những cảm xúc rất chân thật và rất đẹp của hai tâm hồn trước cảnh Thu về.
Mặc dù đang vào ngưỡng tuổi 80 nhưng trong Sớm Thu của nhà thơ lão thành Nguyễn Khôi, ta không thấy hình ảnh lá vàng khi mùa thu tới mà hầu hết các thi nhân Việt Nam từ cổ đến cận đại, từ cụ Tam nguyên Yên Đổ đến Tản Đà, Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Xuân Diệu đều ca ngợi:
                   Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
                   Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo
                             (Nguyễn Khuyến)
                   Trận gió thu-phong rụng lá vàng
                   Lá bay hàng xóm lá bay san
                             (Tản Đà)
                   Con nai vàng ngơ-ngác
                   Đạp trên lá vàng khô
                             (LưuTrọng Lư)
                   Sắc trời trôi nhạt dưới khe
                   Chim đi, lá rụng, cành nghe lạnh-lùng
                             (Huy Cận)
                   Đây mùa thu tới mùa thu tới
                   Với aó mơ phai dệt lá vàng
                            (Xuân Diệu)
Mà với Nguyễn Khôi là cảnh Sớm Thu rất hiện đại:
                   Sớm nay nghe hồn lành lạnh
                   Một trời sương trắng : ờ thu ,
                   Cao Tầng ánh sao lấp lánh
                   Ban công vẳng tiếng chim Cu
Có lành lạnh, có sương trắng nhưng không phải là cái lạnh, cái sương buồn mờ ảo trong thơ Tản Đà:
                   Gió thu hiu hắt,
                   Sương thu lạnh
                   Trăng thu bạch,
                   Khói thu xây thành.
Đó là cái lạnh cái sương trên cao tầng giữa thủ đô Hà Nội, khi đêm chưa tan hẳn, ánh sao còn lấp lánh và không hề tĩnh lặng bởi “vẳng tiếng chim Cu”. Nhưng tiếc thay, không phải là tiếng chim Cu trên không trung được ví như tiếng nhạc của đất trời ngợi ca sớm thu cho mọi người thưởng thức mà là tiếng chim Cu trong lồng treo trên ban công nhà ai đó:
                   Chim Cu nhốt lồng gọi bạn
                   Mơ về một cánh rừng xa
                   Nhốt lồng khác chi bị "hoạn"
                   Không còn được sướng mây mưa...
Tiếng kêu trong bức bối khắc khoải, ao ước được tung cánh về rừng của một kẻ đang bị giam cầm tù hãm.
Hơn một trăm năm trước, đứng trên mặt đất làng Bùi, nhà thơ Nguyễn Khuyến phải ngửa mặt lên mới thấy được:
                   Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,
Nay nhà thơ Nguyễn Khôi ở lưng trời cao ốc, chỉ cần giơ tay ra là nắm được mây trời. Nhưng thật phũ phàng đó không phải là đám mây xanh ngắt mà là một đám mây độc đến chết người:
                   Đón thu lưng trời cao ốc
                   Quờ tay định tóm đám mây
                   Mây đen chừng đầy khí độc
                   Tạt qua tối xẩm mặt mày...
Thu Sớm của Đặng Xuân Xuyến là cảnh thu đến sớm trên một làng quê ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Bước chân thu sớm thật khẽ khàng tinh tế, nếu không có cảm quan nhậy bén thì không dễ nhận ra. Vì vậy, anh có cảm nhận Thu đã về rồi nhưng vẫn phải hỏi em:
                   Em hỡi! Mùa thu đã đến chưa?                    
                   Có nghe se lạnh gió chuyển mùa?                                  
                   Có nghe thoang thoảng thơm cốm mới?                                        
                   Có thấy nhà bên rúc rích cười?
Và bây giờ mới chắc chắn mùa Thu đã đến thật:
                   Em nhỉ. Mùa thu đến thật rồi
                   Sương chiều bảng lảng rắc muôn nơi
                   Diều ai dìu dặt chòng chành nắng
                   Vắt vẻo em cười. Ơ ... đã thu.
Có gió chuyển mùa se lạnh, có sương chiều bảng lảng, có con diều chòng chành nắng, có mùi hương cốm mới. Không có tiếng chim cu ngoài đồng kể cả tiếng chim cu trong lồng nhưng có tiếng cười rúc rích bên nhà hàng xóm trong đó có tiếng cười vắt vẻo đáng yêu của em! Một Thu Sớm thật thanh bình, thật đáng yêu.
Từ tháng Tám năm 1945, mùa Thu đối với người Việt Nam không còn là mùa thu của lá vàng rơi, mùa thu của “Con nai vàng ngơ ngác” hay mùa thu của “Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn” mà là mùa Thu Cách mạng đẹp hơn cả thiên nhiên vốn có:
                   Trời bỗng xanh hơn nắng chói lòa
Nhà thơ Thâm Tâm từ những “Chán ngán tình gia sầu ngất ngất/ Già teo thân thế hận mang mang”, đã gắn bó với cuộc đời mới trong khung cảnh “Mùa Thu Mới”:
                   Trái hồng trĩu xuống cây rơm
                   Sáng nay mùa cốm dậy thơm đầy làng
                   Lúa vươn thân hút ánh vàng
                   Nguồn tươi vống nở thu sang mát lành.
Nguyễn Đình Thi thì rất vui khi nêu sự so sánh hai  trạng thái cảm xúc của mình về mùa thu trước và mùa thu nay:
                   Mùa thu nay khác rồi
                   Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
                   Gió thổi rừng tre phấp phới
                   Trời thu thay áo mới
                   Trong biếc nói cười thiết tha
Rồi cuộc kháng chiến chống Pháp 9 năm,  mặc dầu đang chiến tranh, mùa thu cũng không bớt đẹp đi chút nào:
                    Sáng mát trong như sáng năm xưa
                   Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Sau giải phóng Điện Biên Phủ, đất nước mới hòa bình, nhà thi sĩ làm cách mạng và nhà cách mạng làm thơ Tố Hữu phơi phới hát ca giữa trời thu:
                   Ngẩng đầu lên: Trong sáng tuyệt trần
                   Tháng Tám mùa thu xanh thẳm
                   Mây nhởn nhơ bay
                   Hôm nay ngày đẹp lắm!
                   Mây của ta, trời thẳm của ta
                   Nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa!
Sau khi nước nhà thống nhất, Đảng dẫn dắt dân ta đi vào đổi mới, đi vào phát triển kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập với khẩu hiệu: phát triển dân giàu, nước mạnh, dân chủ, văn minh. Phấn đấu đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp thì hình ảnh Thu Sang của Hữu Thỉnh thật đẹp, đẹp tinh khôi, nhẹ nhàng và dịu êm duyên dáng, đẹp đến nỗi phải hàng năm phải cho học sinh lớp 9 học:
                   Sông được lúc dềnh dàng
                   Chim bắt đầu vội vã
                   Có đám mây mùa hạ
                   Vắt nửa mình sang thu
Dòng sông sang thu không còn chảy cuồn cuộn, dữ dội và gấp gáp mà êm ả lững lờ trôi như một con người đang trầm tư, suy ngẫm. Các loài chim chuẩn bị di cư về phương Nam tránh rét mới chỉ “bắt đầu vội vã”. Đám mây mùa hạ hãy còn, đẹp như một giải lụa “vắt nửa mình sang thu” như sẻ chia cùng bạn. Thu Sang đúng là đẹp hơn thơ!
Với bài thơ rất chân thực của Nguyễn Khôi thì câu trả lời đã khá rõ. Làm sao có thể vui được khi “Chim Cu nhốt lồng gọi bạn / Mơ về một cánh rừng xa”. Làm sao vui được khi “Mây đen chừng đầy khí độc / Tạt qua tối xẩm mặt mày...”.  Và chính vì không vui được nên nhà thơ phải “Cúc vàng mua về cắm lọ” để ngắm và ngắm cúc vàng để mà:
                   Nhớ nhung lá đỏ cành Phong
                   Thu vàng nước Nga rực rỡ
Buồn thay, ngồi trong Sớm Thu ở nhà mình trên Thủ đô nước mình, ngắm  Cúc vàng Việt Nam mình mà lại nhớ lá đỏ cành Phong, Thu vàng ở tận nước Nga xa xôi. Đã thế mà lòng vẫn bất yên vì lại nghe thấy:
                   Lũ đang cuộn sóng sông Hồng...
Sớm Thu nay buồn nên nhà thơ mơ mùa Xuân tới, hy vọng ở ngày mai cho  tuổi 80 của mình::               
                   Xuân tới 80 rồi nhỉ ?
                   Sớm nay qua nẻo thu sang
Và niềm hy vọng ấy khiến nhà thơ:
                   Ngắm hoa thấy lòng tươi trẻ
                   Chỉ e hoa thẹn bẽ bàng...
Thu Sớm của Đặng Xuân Xuyến, như trên đã nói, đó là một cảnh Thu rất đẹp: Có gió chuyển mùa se lạnh, có sương chiều bảng lảng, có con diều chòng chành nắng, có mùi hương cốm mới. Không có tiếng chim cu ngoài đồng kể cả tiếng chim cu trong lồng nhưng có tiếng cười rúc rích bên nhà hàng xóm trong đó có tiếng cười vắt vẻo đáng yêu của em!
Nhưng hẳn bạn đọc còn nhớ, nhà thơ họ Đặng đã từng kêu lên: Quê tôi nghèo lắm, Nghèo cả giấc mơ, nghèo đến xót xa cõi cõi lòng thì sao cái làng Đá của anh có một cảnh Thu Sớm đẹp và vui như vậy. Phải chăng cũng chỉ là giấc mơ thôi?
Tôi nói chỉ là giấc mơ thôi bởi như ai cũng biết Sài Gòn không có mùa thu nhưng lại có rất nhiều nhà thơ ca ngợi Thu Sài Gòn mà điển hình là nhà thơ nữ Nguyễn Thị Lệ Thanh đã sáng tác bài thơ "Trưng Vương, khung cửa mùa thu", và nhạc sĩ  Nam Lộc đã soạn thành một ca khúc ghi dấu những mối tình nhẹ nhàng, nỗi bâng khuâng, những xao xuyến của tuổi học trò:
                   Tim em chưa chưa nghe rung qua một lần!
                   Làn môi em chưa hôn ai cho thật gần
                   Tình trần mong manh như lá me xanh Ngô ngác rơi nhanh
                   Thu giăng heo may che bóng cây lạnh này
                   Người cho em nghe câu nhớ thương từng ngày…
                   Người mang cho em quen môi hôn ngọt mềm
                   Tình cho tim em rung những đêm lạnh lùng…
                   Nắng vấn vương nhẹ gót chân
                   Trưng Vương vắng xa anh rồi
                   Mùa thu đã qua một lần
                   Chợt nghe bâng khuâng lá rơi đầy sân...
Và hàng trăm nhà thơ khác chưa thành danh với hàng trăm câu thơ như thế này:
                   Sài Gòn Thu đã chớm sang
                   Em đi qua phố dịu dàng như mơ
                   Mùa Thu đẹp tựa vần thơ
                   Tim anh xao xuyến đến giờ còn vương
Chả là giấc mơ mùa thu cho Sài Gòn đó sao?
Thu Sớm của Đặng Xuân Xuyến cũng chỉ là một giấc mơ như thế, cũng là hy vọng của anh về một Thu Sớm đẹp cho cái làng Đá quê hương của anh. Mà nói như Lỗ Tấn: "Đã là hi vọng thì không thể nói đâu là thực, đâu là hư”.
Bởi thế, tôi trân trọng tất cả những giấc mơ đẹp, những hy vọng đẹp trong Sớm Thu của bác Nguyễn Khôi và Thu Sớm của nhà thơ Đặng Xuân  Xuyến.
Tôi thành thực cầu chúc cho hai nhà thơ:
Nhà thơ tuổi chú Nguyễn Khôi sẽ  luôn có những Sớm Thu với những giây phút “ngắm hoa thấy lòng tươi trẻ” và sẽ được mãi như câu thơ của Thế Lữ:
                   Cùng với ánh quanh minh còn mãi.
                   - Cho người vui cảnh quên già.
Nhà thơ tuổi cháu Đặng Xuân Xuyến cùng làng Đá quê  anh sẽ có được đích thực những Thu Sớm đẹp với “Diều ai dìu dặt chòng chành nắng” và vui tươi với tiếng “Vắt vẻo em cười” đầy trong thôn xóm.
 *
Sài Gòn Rằm tháng Bảy 2016
NGUYỄN BÀNG

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Theo dòng sự kiện

Xem tiếp...

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây