Nhà Triệu từng 'hùng cứ một phương' trong Bình Ngô đại cáo rồi bị 'trục xuất'

Thứ hai - 26/08/2019 21:33
Khi nhìn thấy đền thờ Triệu Đà, Giáo sư sử học Trần Quốc Vượng đã nhớ đến việc sửa câu văn trong Bình Ngô đại cáo: “Tự Triệu Đinh Lý Trần tạo ngã quốc”, ông bèn nói có ý chê một vài tác giả của sử học có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau – bắt buộc hay tự nguyện đã tự ý bỏ đi chữ Triệu, làm sai lạc quy tắc văn bản học
Trong bài trước, chúng tôi đã đề cập đến quan điểm về vai trò của Triệu Đà trong lịch sử của Giáo sư Trần Quốc Vượng. Với những tác phẩm được ông viết ban đầu thì ông coi Triệu Đà như một kẻ xâm lược. Thực vậy, trong bài nghiên cứu về An Dương Vương, thì ngay phần “Đã nhất trí” ở mục 3 ghi rõ “Khẳng định có cuộc kháng chiến chống Tần và chống Triệu Đà” với câu kết luận: “Sự thật chắc đúng là như vậy, bởi vì chẳng bao lâu sau trong lần thử thách của cuộc chống Triệu Đà xâm lược, người dân Âu Lạc – không hề phân biệt Âu Lạc hay Lạc – đã kề vai sát cánh chiến đấu tới cùng cho một mục đích chung giữ gìn đất nước”.

Đồng thời, ông Vượng còn mượn các câu chuyện dân gian thu lượm được ở Cổ Loa để khẳng định sự khinh bỉ của nhân dân với Triệu Đà và Trọng Thủy: “Những phong tục địa phương còn mang nặng thái độ về luân lý đạo đức. Người dân địa phương biểu lộ thái độ khinh bỉ sự phản phúc của Triệu Đà trong tục đãi dâu không đãi rể” hay “Làng Cổ Loa không thờ Trọng Thủy, nhân dân rất ghét Trọng Thủy”...

Thế nhưng sau này, trong cuốn Theo dòng lịch sử, những vùng đất thần người và tâm thức người Việt thì GS Vượng đã mô tả sự kiện về Triệu Đà và Trọng Thủy trung dung hơn. Ông viết:

“Việc Mỵ Châu tư thông (giọng sử gia phong kiến) với Trọng Thủy và giúp Thủy đánh cắp lẫy nỏ là phản ánh việc tầng lớp thủ lĩnh quân sự kiêm buôn bán người Việt cổ (cả Âu ở vùng giáp Nam Việt lẫn Lạc Việt miền ven biển) của Âu Lạc, vì quyền lợi buôn bán mà liên kết với Nam Việt vương Triệu Đà và “phản bội” - xét về ý nghĩa khách quan lẫn ý nghĩa chủ quan - Thục Phán. Tầng lớp này trước coi Thục Phán là thủ lĩnh tối cao, nay coi Triệu Đà là thủ lĩnh tối cao. Triệu Đà dùng binh hiếp biên và dùng của cải mua chuộc (của báu chính của Nam Việt là ngọc trai/châu) như lời Sử ký chép, đã khiến Âu Lạc thần phục. Tư Mã Thiên cũng chép Âu Lạc tương công. Ý nghĩa chính của các đoạn ghi ngắn ngủi này của Sử ký, có lẽ là như trên tôi đã trình bày (Âu và Lạc đánh lẫn nhau)”.

Đoạn trên (bao gồm cả ghi chú trong ngoặc đơn lẫn dùng từ trong ngoặc kép), GS Trần Quốc Vượng đã cho thấy cái nhìn của người dân thời đó coi Triệu Đà và An Dương vương Thục Phán cũng như nhau mà thôi. Đồng thời, ông Vượng cũng không còn dùng đến từ xâm lược nào để kể việc Triệu Đà tấn công Thục Phán nữa. Đoạn tiếp theo, ông viết:

“Trong cuộc kháng chiến chống Tần, và thành lập nước Âu Lạc, Long Biên liên minh với Tây Vu (tức Tây Âu) để đánh Tần và sau đó lật đổ ngôi thủ lĩnh tối cao của vua Hùng ở Mê Linh. Điều đó biểu hiện ở sự liên minh giữa Cao Lỗ (Ông Nỏ) và Thục Phán. Sau khi Thục Phán đắp thành Cổ Loa dựng nước Âu Lạc, việc sử cũ và truyền thuyết nói Thục Phán bạc đãi Cao Lỗ (giọng sử thần phong kiến) hay là việc Thục Phán giết chết Cao Lỗ là biểu hiện sự rạn vỡ trong liên minh Tây Vu - Long Biên. Điều đó giúp cho Nam Việt Triệu Đà, từ Quảng Châu lấn sang đến đất Vũ Ninh (có thể là thủ lĩnh Long Biên liên kết với – hoặc bị Triệu Đà mua chuộc mà theo Nam Việt. Và sau đó Nam Việt đã thần phục được cả Âu Lạc, tuy ở trung tâm Tây Vu (Cổ Loa) vẫn có Tây Vu vương (thần phục chứ chưa hoàn toàn bị chinh phục)”.

Theo GS-TS Kiều Thu Hoạch (nghiên cứu viên cao cấp của Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian), cách mô tả này của ông Vượng không khác gì nói về cuộc chiến giữa liên minh các bộ lạc chứ chẳng phải là xâm lược.

Đặc biệt, ông Hoạch còn kể có lần, nhân tới thăm làng Đồng Sâm (tỉnh Thái Bình) thì ông Vượng đã có thái độ "bảo vệ" nhà Triệu khá rõ: "Khi nhìn thấy đền thờ Triệu Đà, ông Trần Quốc Vượng đã nhớ đến việc sửa câu văn trong Bình Ngô đại cáo: “Tự Triệu Đinh Lý Trần tạo ngã quốc”, ông bèn nói có ý chê một vài tác giả của sử học có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau – bắt buộc hay tự nguyện đã tự ý bỏ đi chữ Triệu, làm sai lạc quy tắc văn bản học".

Tại sao lại có chuyện sử gia đã tự ý bỏ đi chữ Triệu trong Bình Ngô đại cáo?

Theo GS Nguyễn Xuân Kính (Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) thì năm 1972, GS Vũ Khiêu đã đưa ra một văn bản rất khác lạ, thay nhà Triệu bằng nhà Đinh:

Từ Đinh, Lê, Lý, Trần, xây dựng nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, hùng cứ một phương

(Vũ Khiêu (2003), Tác phẩm được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, NXB Khoa học xã hội, in tại TP.HCM, tr.95)

Sau đó, dịch giả Lê Văn Uông trong Lam Sơn thực lục (Ty Văn hóa Thanh Hóa, 1976, tr.256-259) có dịch

Trải Đinh, Lê, Lý, Trần nối đời dựng nước

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên đều chủ một phương

Tuy nhiên, ông Vũ Khiêu hay ông Lê Văn Uông không phải người đầu tiên tráo Triệu sang Đinh mà việc này có từ thời ông Trần Trọng Kim. Theo PGS Nguyễn Đình Na thông tin trên tạp chí Hán Nôm số 5 năm 2002, người đầu tiên dịch Bình Ngô đại cáo ra chữ quốc ngữ hiện đại là Trần Trọng Kim. Ông Kim công bố bản dịch này trong sách Sơ học An Nam sử lược do Phổ thông giáo khoa thư xã xuất bản năm 1916 tại Sài Gòn. Có lẽ, đây là quyển sách giáo khoa đầu tiên viết bằng chữ quốc ngữ có dạy bài Bình Ngô đại cáo. Với tính chất dùng cho cấp “sơ học”, ông Trần Trọng Kim chủ yếu chỉ lược dịch, và mở đầu:

Việc “nhân nghĩa” cốt ở yên dân, quân “điếu phạt” không gì bằng trừ bạo.

“Nước Đại Việt ta, thật là một nước văn hiến; kể từ Triệu, Đinh, Lý, Trần mấy đời gây dựng ra nước; so với Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi đàng làm đế một phương”.

Bản này không có vấn đề gì. Nhưng 3 năm sau - năm 1919, ông dịch toàn văn và công bố trong Việt Nam sử lược. Năm 1928, Việt Nam sử lược được tái bản. Và phần đầu được dịch khác (ở phần bôi đậm).

“Tượng mảng:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, quân điếu phạt chỉ vì khử bạo. Như nước Việt ta từ trước, vốn xưng văn hiến đã lâu. Sơn hà cương vực đã chia, phong tục bắc nam cũng khác. Từ Đinh, Lê, Lý, Trần, gây nền độc lập, cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, hùng cứ một phương. Dẫu cường nhược có lúc khác nhau, song hào kiệt đời nào cũng có”.

Đến đây thì rất khó hiểu vì chúng ta biết rằng Trần Trọng Kim là người coi nhà Triệu là triều đại chính thống của Việt Nam. Trong cuốn Việt Nam sử lược, Trần Trọng Kim xếp nhà Triệu vào chương 4 trong phần "Thượng cổ thời đại" cùng với nhà Hồng Bàng, nhà Thục. Phải sau khi nhà Triệu mất thì ông mới viết đến phần "Bắc thuộc thời đại". Mở đầu chương nhà Triệu, Trần Trọng Kim viết: Năm quí-tị (207) Triệu Đà đánh được An Dương Vương rồi, sáp nhập nước Âu Lạc vào quận Nam Hải, lập thành một nước gọi là Nam Việt, tự xưng làm vua, tức là Vũ vương, đóng đô ở Phiên ngung, gần thành Quảng Châu bây giờ.

Trong cuốn Việt Nam sử lược do Trần Trọng Kim soạn thảo vào năm 1919 được Trung tâm học liệu của Bộ Giáo dục (Sài Gòn trước 1975) in lần thứ nhất vào năm 1971, nhóm Sách Việt chuyển sang ấn bản điện tử vào năm 1994 (ảnh dưới) thì phần dịch BNĐC vẫn ghi “Đinh, Lê, Lý, Trần” ‎dù phần Hán văn ngay cạnh đó ghi "Triệu, Đinh, Lý, Trần".

Sau này, trong Việt Nam sử lược do NXB Văn hóa thông tin xuất bản năm 2002 thì phần dịch BNĐC của Trần Trọng Kim cũng không thay đổi, vẫn là: Từ Đinh, Lê, Lý, Trần, gây nền độc lập,

Vậy cụm từ “Đinh, Lê, Lý, Trần” do Trần Trọng Kim phát minh ra được GS Vũ Khiêu tiếp thu hay tự ông Khiêu nghĩ ra? Chỉ GS Vũ Khiêu lên tiếng thì mới có câu trả lời chính xác.

Anh Tú
Nguồn MTG

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Theo dòng sự kiện

Xem tiếp...

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Luong truy cap
50 năm Di chúc
50 NĂM DI CHÚC HỒ CHÍ MINH
“Việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm
Việc gì hại đến dân ta phải hết sức tránh”
MỜI QUẢNG CÁO
MỜI QUẢNG CÁO
LƯỢT TRUY CẬP TỪ 23-12-2016
  • Đang truy cập107
  • Máy chủ tìm kiếm3
  • Khách viếng thăm104
  • Hôm nay14,887
  • Tháng hiện tại377,325
  • Tổng lượt truy cập15,713,985
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây